Το χωριό KAYA βρίσκεται σε απόσταση 8 χλμ. από την πόλη FETHIYE (Μάκρη) και είναι πάνω στον ορεινό δρόμο, νότια του Fethiye.  Ο άλλος τρόπος για να φθάσουμε είναι μέσω του εθνικού δρόμου FETHIYE – ÖLÜDENIZ, δυτικά απο τη διασταύρωση HISARÖNÜ.  Ο πρώτος δρόμος οδηγεί στη βόρεια είσοδο του χωριού, ενώ ο δεύτερος, στην ανατολική είσοδο μέσω του κάμπου που είναι μεταξύ των πλαγιών και ονομάζεται κοιλάδα KAYA.

    Μόλις περάσουμε την είσοδο από το HISARÖNÜ, βλέπουμε  ερειπωμένα κτίρια, έρημα μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών το 1923.

    Στη βόρεια είσοδο η θέα είναι πανοραμική προς την κοιλάδα Kaya και στην ανατολική πλευρά βλέπουμε ένα θαυμάσιο βουνό, το όρος Baba (Babadağ).

    Όποια διαδρομή και να επιλέξετε προς την κοιλάδα Kaya, σας προτείνουμε να επιστρέψετε από τον δεύτερο δρόμο για να δείτε μια συνολική εικόνα της περιοχής.

    Τμήματα παλαιών πέτρινων δρόμων που συναντάμε και στις δύο διαδρομές, οδηγούσαν παλιά στο Fethiye.

    Ο γεωγράφος της αρχαιότητας Στράβων, περιγράφει την πόλη και τον λιμένα της Τελμησούς στη Λυκεία ως: «μια απόκρημνη και δυσπρόσιτη περιοχή, την Καρμύλησο, κατά μήκος ενός στενού και βαθύ ποταμού».           

           Η θέση της Καρμυλησούς δεν έχει επακριβώς προσδιοριστεί μέχρι σήμερα, ωστόσο πιστεύεται ότι είναι στην Τελμησό (Fethiye).  Επιφανειακές μελέτες ταυτίζουν την Καρμύλησο με το σημερινό Kayaköy, όμως οι ενδείξεις δεν επαρκούν, παρά την ύπαρξη αρχαίων ερειπίων μέσα και γύρω από το χωριό.  Στη βορινή είσοδο της κοιλάδας Kaya, στη σημείο Gökçeburun, θα συναντήσουμε 3 σαρκοφάγους από τον 4^ο αιώνα Π.Χ., καθώς και 3 πέτρινους τάφους με επιγραφές στη Λυκιακή γλώσσα.  Επιπλέον, ο σμιλευτός πέτρινος τάφος, που βρίσκεται βόρεια του σχολείου θηλέων του Kayaköy, αποτελεί ένα έργο τοπικής τέχνης της ίδιας περιόδου.

    Επιπροσθέτως, τα ερείπια ενός μικρού φρουρίου Ελληνιστικής περιόδου, καλύπτονται από ερείπια κτιρίου νεότερης περιόδου στο λόφο Asarcik (Ασαρτζίκ) βόρεια της περιφέρειας Belen.

    Για τον επισκέπτη που έχει τον διαθέσιμο χρόνο και ενδιαφέρεται για τα ιστορικά, αυτές οι περιοχές Κλασικών και Βυζαντινών εποχών πρέπει να εξερευνηθούν με τη βοήθεια ενός ξεναγού.

    Ο μελετητής Fellows, που επισκέφθηκε την περιοχή τον 19^ο αιώνα, υποστηρίζει ότι η Καρμύλησος ήταν χτισμένη στη νήσο Gemiler (Γκεμιλέρ - Αγ. Νικόλαος), νότια του Kayaköy, όμως η θεωρία του έρχεται σε αντίθεση με τις περιγραφές του Στράβων.

    Η δημοτικότητα του  Kayaköy σήμερα οφείλεται στην ύπαρξη του Ελληνικού χωριού που εγκαταλείφθηκε λόγω της Ανταλλαγής των Πληθυσμών μετά τον Απελευθερωτικό Πόλεμο των Τούρκων και όχι τόσο στα αρχαία μνημία.

    Για πολλούς αιώνες, Έλληνες και Τούρκοι συγκατοικούσαν στην κοιλάδα Kaya.  Οι ασχολίες των Τούρκων ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία στον κάμπο, ενώ οι Έλληνες που κατοικούσαν στις πλαγιές, ήταν τεχνίτες και έμποροι.

           

Η περιοχή ονομάστηκε Λεβίσι από τους Έλληνες, ενώ οι Τούρκοι που κατάγονταν μάλλον από την φυλή Kayi, την αποκαλούσαν Kaya.  Χρησιμοποιούσαν και τις 2 ονομασίες πριν από την Ανταλλαγή.  Από γραμματική άποψη, η λέξη Λεβίσιον λόγω της κατάληξής της, μάλλον υποδεικνύει την ύπαρξη ενός αρκετά παλαιού οικισμού , όμως η ονομασία αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Ιταλό περιηγητή Sanudo (14^ος αιώνας).  Ωστόσο κάποια λίθινα απομεινάρια και αρχιτεκτονικά στοιχεία που συναντάμε σε κτίσματα, μας παραπέμπουν σε οικίες και σε ναούς Πρώιμης Βυζαντινής περιόδου.  Όταν ο Fellows ήρθε στην περιοχή το 1838, σχολίασε σχετικά με το Λεβίσι: «η κυριαρχική τοποθεσία του οικισμού και κάποιοι μικροί τάφοι μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η παλαιά αυτή κωμόπολη ίσως να κτίστηκε επάνω στην αρχαία KISSIDAE…».

    Οι Αραβικές επιδρομές κατά τον 7^ο και 8^ο αιώνα Μ.Χ. υποχρέωσαν τους κατοίκους των παραλίων να καταφύγουν στην ενδοχώρα.  Πιθανώς οι κάτοικοι της νήσου Gemiler (Αγ.Νικόλαος) να εγκαταστάθηκαν στο Λεβίσι.  Όταν οι Βυζαντινοί ανακατέλαβαν τις παραλίες και τα νησιά στο 10^ο και 11^ο αιώνα - παρόλο που η παλαιά αίγλη του νησιού Gemiler  δεν επανήλθε - παρατηρούμε την οικοδόμηση μερικών νέων κτιρίων από κατοίκους που πιθανώς να ήρθαν από το Λεβίσι

    Επιφανειακές έρευνες από μια ομάδα της Ιαπωνικής Αρχαιολογικής Σχολής που διεξάχθηκαν πρόσφατα, κατέληξαν στην θεωρία ότι υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ των παρεκκλησίων του Λεβισιού και της Εκκλησίας του Αγ.Νικολάου στην κορυφή του λόφου του νησιού Gemiler - χρονολογούν δε τα κτίσματα στο 12^ο και 13^ο αιώνα Μ.Χ.  

Η πιο σημαντική οδός στο Λεβίσι, που ξεκινάει από την Κάτω Εκκλησία , ανηφορίζει  ευθεία  και παρακάμπτει τα σπίτια ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους, δεν είναι απόλυτα προσιτή όμως περνάει πάνω από το λόφο και φθάνει στο λιμανάκι Soğuksu (Κρυονέρι) που συνδέει το νησί Gemiler.

    Οι ομοιότητες των κτιρίων και ο δρόμος που διευκολύνει τη σύνδεση χωριού-νησιού καταδεικνύει την ύπαρξη σημαντικών δεσμών μεταξύ  Λεβισιού και  

    Αγ.Νικολάου κατά την Ύστερη Βυζαντινή Περίοδο.

    Κατά την Οθωμανική Περίοδο που ακολούθησε, η παρουσία του Ελληνικού πληθυσμού και το Λεβίσι αναφέρονται σε οδικούς χάρτες και σε σημειώσεις περιηγητών.  Ευρωπαίοι περιηγητές που πέρασαν από το Λεβίσι στις αρχές του 18^ου αιώνα μαρτυρούν την ύπαρξη 300-400 οικιών στο χωρίο.  Αργότερα, οι μεταρρυθμίσεις του Οθωμανικού Κράτους και τα δικαιώματα του μειονοτικού  πληθυσμού (κτηματικές περιουσίες, φοροαπαλλαγές) προώθησαν την μετανάστευση  στο Λεβίσι, το οποίο  ανθούσε ως εμπορικό κέντρο.

    Όταν το χωριό άδειασε με την Ανταλλαγή το 1923, ο αριθμός των οικιών ήταν τριπλάσιος από τον αριθμό που αναγράφεται στις σημειώσεις των Δυτικών περιηγητών.

    Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με την συνθήκη των Σεβρών, οι Ελληνικές Εν. Δυνάμεις

                                                                                                 >>>