<<<<                                                                                        >>>>

αποβιβάστηκαν στη Μ.Ασία με στόχο την εισβολή στα Οθωμανικά εδάφη.  Το γεγονός αυτό ενθάρρυνε τον Ελληνικό πληθυσμό που ζούσε στην περιοχή και τους χαροποίησε για λίγο διάστημα, μέχρι που άρχισε ο Απελευθερωτικός Πόλεμος των Τούρκων.  Μετά τη νίκη των Τούρκων υπήρξε αντιπαλότητα μεταξύ των 2 πληθυσμών που ζούσαν αρμονικά επί αιώνες με σχέσεις φιλίας και καλής γειτονιάς.  Υποχρεώθηκαν να μεταναστεύσουν και οι Τούρκοι που ζούσαν στο βόρειο τμήμα της Ελλάδας εξαναγκάσθηκαν στην ίδια μοίρα.

    Με τις διατάξεις της Ανταλλαγής, το Λεβίσι άδειασε στις 30 Ιουνίου 1923, αφήνοντας πίσω 2 εκκλησίες, 14 παρεκκλήσια, 2 σχολεία, 2 βρύσες, 1000 σπίτια με στέρνες και αποχωρητήρια - κατάλοιπα των οποίων βλέπουμε σήμερα .

    Τα κτίρια στο Λεβίσι δεν κτίστηκαν με συγκεκριμένο σχέδιο, όμως η κατωφέρεια του χώρου εξασφάλιζε φωτεινότητα και ανεμπόδιστη θέα.  Το κύριο χαρακτηριστικό ήταν η θέα του βορινού πανοράματος και όχι τόσο το λαμπρό φως.  Τα κτίρια είναι περισσότερο εναρμονισμένα με τον  περιβάλλοντα χώρο και όχι τόσο με κάποια οικοδομική διάταξη.

    Τα απαραίτητα υλικά τους ήταν το τοπικό ψιλό χαλίκι, ένα είδος τσιμέντου και ο ασβέστης που έπαιρναν από τα νότια σπήλαια της Πάνω Εκκλησίας.  Οι ογκώδεις γωνιακοί λίθοι ομαλής επιφάνειας που βλέπουμε σε μερικά σπίτια, προέρχονται από άλλα, προγενέστερα, κτίσματα.

    Τα περισσότερα κτίρια στο Λεβίσι είναι οικίες οι οποίες είναι μονόπατες  ή δίπατες, ανάλογα με την τοποθεσία.  Συνήθως ο ισόγειος χώρος χρησιμοποιείται ως στάβλος και αποθήκη.  Τα περισσότερα σπίτια έχουν ένα ή δύο δωμάτια.  Τρίτο δωμάτιο έχουν λίγες οικίες.   Συνήθως στην είσοδο είναι τα καθιστικά και οι στέρνες.  Το πάνω μέρος της στέρνας χρησιμοποιείται και ως χώρος γενικά.

Όσο ανηφορίζουμε στις πάνω γειτονιές, τα πυκνοχτισμένα και στενά σπίτια γίνονται πιο άνετα και αραιά μεταξύ τους.  Όλα τα πατώματα, τα ταβάνια, οι πόρτες και τα παράθυρα ήταν από ξύλο.  Ωστόσο, μετά την Ανταλλαγή, τα εγκαταλελειμμένα κτίρια απογυμνώθηκαν από κάθε ξύλινο υλικό, που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή νέων οικιών ή για καύσιμη ύλη.  Σχεδόν όλες οι στέγες ήταν επίπεδες και καλυμμένες με συμπυκνωμένο χώμα.  Υπάρχουν ίχνη από τζάκια, από κοιλώματα στους τοίχους και από στηρίγματα κουρτινών στο εσωτερικό των σπιτιών.  Οι στέρνες και τα αποχωρητήρια βρίσκονταν έξω.  Δεν υπάρχουν λουτρά εντός, ίσως να έπαιρναν το μπάνιο τους σε ξεχωριστά δωμάτια με τσίγκινη επένδυση κάτω, σε λουτήρες πίσω από ένα ξύλινο διαχωριστικό, ή μέσα σε σκάφες εντός της οικίας. 

Καθώς οι εαρινές βροχές σπάνιζαν στην περιοχή, παρατηρούμε σημαντικό αριθμό από στέρνες για την περισυλλογή όμβριων υδάτων.  Πολλά κτίρια έχουν απομεινάρια από υδρορροές που έφταναν τις στέρνες.  Τα αποχωρητήρια είχαν οβάλ σχήμα, ήταν έξω από το σπίτι, συνήθως στο βάθος του κήπου όπου και η σύνδεση με το βόθρο.  Οι μαντρότοιχοι είναι  χαμηλοί και καθορίζουν μόνο τα όρια του οικοπέδου.   

           

      

Τα παρεκκλήσια έρχονται δεύτερα σε αριθμό μετά τα σπίτια.  Είναι διασκορπισμένα μεταξύ των οικιών και βρίσκονται στο νοτιοδυτικό σημείο των πλαγιών, αναγνωρίζονται δε από τα ορθογώνια σχέδια τους και από τις θολοτές  στέγες. 

    Μεταξύ των κτιρίων, οι Εκκλησίες αποτελούν την πιο θεαματική εικόνα της περιοχής.  Η Πάνω Εκκλησία (Ταξιάρχης) δεσπόζει στο λόφο, στο κέντρο του χωριού.  Ο αυλόγυρος είναι περιτριγυρισμένος με ψηλούς τοίχους και το δάπεδο καλύπτεται από γεωμετρικά μωσαϊκά, φτιαγμένα με άσπρα και μαύρα πετραδάκια.  Η νότια πύλη οδηγεί στην αυλή.  Η εκκλησία είναι κτισμένη κυρίως από συμπιεστούς ομαλούς λίθους, με επικάλυμμα από ασβέστη.  Εσωτερικά είναι σοβατισμένη με ένα παχύ στρώμα ασβεστοχρώματος ροζ.  Τα πλαίσια των πυλών και των παραθύρων είναι καλυμμένα από μάρμαρο.  Μια στέρνα με τρεις αψίδες, κάτω από τον προθάλαμο, είναι σήμερα γεμάτη με μπάζα.  Η νοτιοδυτική είσοδος προς το μοναδικό νάρθηκα, γίνεται δια των πυλών που ανοίγουν στον προθάλαμο.

    Στο εσωτερικό του ναού το εικονοστάσιο έχει καταστραφεί.  Η στέγη την εκκλησίας αποτελείται από σειρές ημι-τρούλων, ενώ η οροφή που σκεπάζει το προθάλαμο είναι θολωτή.

    Η Κάτω Εκκλησία, που λεγόταν «Παναγία Πυργιώτισσα», στη δυτική πλευρά του χωριού, είναι καλύτερα διατηρημένη .  Αυτό οφείλεται στο ότι μέχρι τη δεκαετία του 1960 χρησιμοποιούταν ως τζαμί.  Ο αυλόγυρος με μεγάλους τοίχους γύρω-γύρω, έχει την είσοδο του στην ανατολική μεριά. Υπάρχει καμπαναριό στη νοτιοανατολική γωνιά και ένα μικρό νεκροταφείο στη βορειοανατολική πλευρά.  Όπως και στην Πάνω Εκκλησία (Ταξιάρχης), τα μωσαϊκά δαπέδου στον προθάλαμο δυστυχώς δεν σώζονται σε καλή κατάσταση.  Κατασκευάστηκαν 3 σειρές καθισμάτων για τους πιστούς που επισκέπτονται το χώρο στις εορτές.  Τα οστά από τους τάφους φυλάσσονται σε ένα οστεοφυλάκιο στη νοτιοδυτική πλευρά της αυλής, καθώς το νεκροταφείο ανασκάφτηκε για να χρησιμοποιηθεί εκ νέου.  Γίνονται κατά διαστήματα τρισάγια για τις ψυχές των νεκρών.

      

Εξωτερικά, ο μοναδικός νάρθηκας είναι κτισμένος με γκρίζες πέτρες λατομείου.  Τα πλαίσια των θυρών και παραθύρων είναι από μάρμαρο και προσθέτουν αρμονία στο κτίριο.  Τα δίχρωμα μωσαϊκά στην αυλή και το εσωτερικό, συμπληρώνουν αυτή την αρμονία.  Πάνω από τα παράθυρα βλέπουμε τυφλά κοιλώματα αψιδωτά, με  σχέδια σταύρων που εξέχουν.

Στη βόρεια είσοδο, στα μωσαϊκά δαπέδου, διαβάζουμε το έτος 1888, που είναι και η ημερομηνία κατά την οποία η εκκλησία ανακαινίστηκε ριζικά.  Η ξύλινη πύλη βρίσκεται στο μουσείο του Fethiye.  Ο δυτικός προθάλαμος παρουσιάζει 2 επίπεδα και υπάρχουν σκαλιά που οδηγούν στον 2^ο όροφο.  Το ξύλινο δάπεδο σε αυτόν τον όροφο καταστράφηκε πρόσφατα.  Ο τοίχος του εικονοστασίου με τοιχογραφίες αποτελεί  ένα μοναδικό καλλιτέχνημα που  προφυλάσσεται σχεδόν στην αρχική του μορφή.

           

Κατά τα χρόνια που ήταν το τζαμί, οι τοιχογραφίες είχαν καλυφθεί με άσπρο χρώμα, γεγονός που συνέβαλε στην καλή διατήρηση τους.  Ωστόσο, κατά τα τελευταία χρόνια η απληστία και η δίψα για κέρδος ορισμένων ανήθικων στοιχείων, έγιναν αιτία κλοπών και εξαφάνισης ενός σημαντικού αριθμού τμημάτων του εικονοστασίου  και τοιχογραφιών.  Μια εκ των τοιχογραφιών βρέθηκε σε ιδιωτική συλλογή, και επανακτήθηκε, όμως η απεικόνιση του Αγίου και τα χρώματα αχρηστεύτηκαν.   Η εκκλησία ασφαλίζεται σήμερα με σειρές από μεταλλικά κιγκλιδώματα, τα οποία όμως έρχονται σε αντίθεση με το όλο περιβάλλον.

    Το εικονοστάσιο και ο άμβωνας  διαχωρίζουν την αψίδα από το χώρο των πιστών.   Η συμμετρία είναι το κυρίαρχο στοιχείο των τοίχων με τις μεγάλες μαρμάρινες πλάκες.  Επάνω από την κεντρική πύλη, βλέπουμε εικόνες δύο αγγέλων.  Στην πρώτη ζωοφόρο επάνω από την πύλη, δεσπόζει το  πρόσωπο του Χριστού, πλαισιωμένο από 12 Αγίους, σε σχήμα πετάλου.  Στη ζωοφόρο επάνω από αυτό, ορθογώνιοι πίνακες, χωρισμένοι από μικρές κολόνες, παρουσιάζουν 13 εικόνες με θέματα από την Γέννηση, την Είσοδο στην Ιερουσαλήμ, την Ανάληψη, την Θεία Μετάληψη, τον Τελευταίο Δείπνο κ.α.

    Οι δύο ζωοφόροι, στο επάνω μέρος, έχουν διάκοσμο με σχήματα από φυτά.  Τα χρώματα που κυριαρχούν στο εικονοστάσιο και το εσωτερικό είναι το βαθύ κίτρινο και το γαλάζιο.           

<<<<                                                                                        >>>>